“กลิ่นใบไม้หอมฟุ้ง หอมฟุ้งลอยตามลมจนคนเหลียวมอง”

คำพญาอีสานบรรยายถึงกลิ่นอันโด่งดังของใบไม้ที่ลอยตามลม

แอปริคอทนี้เป็นชื่อในภาษาอีสาน เป็นพืชที่มีใบสีเขียวเรียว มีกลิ่นคล้ายใบเตยผสมกับยอดข้าว เมื่อสัมผัสกับความร้อนยังพบว่า อ้อมมีชื่อเรียกต่างกันออกไปตามบริเวณต่างๆ เช่น เนียมอ้อม เนียมหอม เนียมหอม เป็นต้น

588581
630664

ใบของพืชสมุนไพรต่างๆ

โอม หรือ เนียมอม ชื่อวิทยาศาสตร์ Chloranthus spicatus (Thunb.) Makino เป็นพืชในวงศ์ Chloranthaceae เป็นพืชพื้นเมืองของจีน แต่เป็นเรื่องปกติในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ นอกจากกลิ่นหอมที่เป็นลักษณะเด่นของอ้อมสามารถนำใบและดอกมาชงชาเพื่อแก้ไอได้ สามารถทุบใบเพื่อรักษาฝีและแผลที่เกิดจากน้ำร้อนลวกได้ รากกินในปริมาณที่พอเหมาะตามตำราเพื่อรักษาโรคมาลาเรีย แต่การกินมากเกินไปอาจเป็นพิษได้

คนอีสานในสมัยก่อนนิยมโอบกอดไว้หลายวิธี เช่น ผสมสีย้อมผมเพื่อช่วยให้ผมดกดำเป็นเงางาม และหั่นใบเป็นชิ้นเล็ก ๆ คลุกเคล้าปูนเพื่อช่วยให้ปากหอม สูตรนี้นิยมมากในหมู่ผู้สูงอายุ ในแง่ของมุมมองจากกลุ่มชายที่เคี่ยวไฟในโถเหล้าคนเฒ่าก็หอมหวานจนลืมเมา นอกจากนี้ยังใช้อบยาสูบเพื่อลดกลิ่นฉุนเพื่อให้มีกลิ่นที่นุ่มนวลขึ้นทันที

READ MORE  พาไปเช็กอิน “จอมทอง” อำเภอนี้ ต้องลองมาเที่ยว | Hulamamas

424452

เล่าเรื่องผ่านใบไม้

คุณยายคงศรี ดวงคำจันทร์ อายุ 81 ปี เล่าถึงวัยเด็กที่ผ่านพ้นไปนานแล้ว “คุณย่าเองก็ไม่สามารถใช้ใบไม้เป็นเครื่องหอมได้โดยตรง แต่เมื่อยังเป็นเด็กน้อย คุณยายเคยเข้าไปในป่าพลูเพื่อเก็บใบพลูและเคี้ยวหมาก เพราะเมื่อก่อนปลูกพลูในบ้านไม่ได้”

“ทำไมต้องไปเก็บใบพลูที่อื่น? ที่บ้านไม่มีเหรอ?” ผู้เขียนถามด้วยความสงสัย คุณยายตอบขณะนั่งขูดขมิ้นเบา ๆ ว่า “อ๋อ สมัยนั้นหนูไม่ให้คุณเคี้ยวหมาก ข้าพเจ้าจึงถอดโซ่หมากออกทั้งหมด” อ้อ ที่มาและที่มาของการเก็บพลูสะท้อนถึงสภาพการเมืองและสังคมที่ส่งผลต่อชีวิตความเป็นอยู่ของชาวหมู่บ้านอีสานในระยะหนึ่งเช่นกัน

ไปหาพลูจากยายคนนั้นเองจึงได้เจอผู้ใหญ่ในสมัยก่อน (ถ้าเทียบอายุคงร้อยกว่าปีแล้ว) อยู่บ้านกันหรือรวมตัวกันทำ “หมอกอม”

การทำหวดสามารถทำได้ด้วยวัสดุง่ายๆ ที่เป็นธรรมชาติและเป็นวิถีของชาวอีสานโบราณ จากนั้นคุณยายก็เตรียมอุปกรณ์ที่หาได้ในครัวและสาธิตวิธีการทำ ขั้นตอนแรก นำขมิ้นบดละลายในน้ำผสมชอล์ค ใส่ใบ 3-4 ใบ ห่อใบตองอ่อน ตั้งด้วยขี้เถ้าร้อนจนสุก วิธีนี้เรียกว่า “ขี้เถ้าโมก” ธูป

นอกจากนี้ยังมีอีกวิธีหนึ่งคือนำใบไปใส่ในหม้อดินแล้วตั้งไฟจนร้อน จากนั้นนำใบที่สุกแล้วพกติดตัวไป สวมเสื้อผ้า ห่อด้วยผ้าไหม หรือเก็บไว้ในตู้เสื้อผ้า สมัยก่อนคนนิยมใช้ตอนไปงานบุญ งานรื่นเริง หรือพกติดตัวเวลาไปจีบผู้หญิงอย่างคนสมัยนี้ที่ต้องใส่น้ำหอมเพื่อเพิ่มความมั่นใจและดึงดูดความสนใจจากคนรอบข้าง

READ MORE  4 ที่พักขาจุ่มน้ำ..ใกล้ชิดธรรมชาติ เมืองปากช่อง โคราช | Hulamamas

485010

ใบหอมจะหอมขนาดไหน?

ใบของอ้อมหอมมากจนเป็นที่ชื่นชอบของชาวอีสานตั้งแต่สมัยโบราณได้อย่างไร? ผู้เขียนเองพยายามนำต้นกล้าไปปลูกไว้หน้าบ้านในกระถางขนาดเท่าคนพันรอบ สังเกตว่าใบสดนั้นไม่มีอะไรน่าสนใจมาก เมื่อโดนความร้อนหรือแสงแดดจัดยามบ่ายเท่านั้น กลิ่นหอมที่สัมผัสจมูกไม่เคยลืมเลือน มันไม่ใช่ใบเตย หรือไม่ใช่กลิ่นหอมของข้าวจริงๆ

ใบไผ่ย่างแล้วหอมได้ 2-3 วัน ถ้าอยู่ในที่อับจะหอมนานเป็นสัปดาห์ บางคนเก็บใส่ตลับ หรือกระเป๋าสตางค์ก็ได้แล้วแต่ความชอบ

472571
859819

เรื่องของกลิ่นเป็นเรื่องยากที่จะอธิบายให้คนอื่นฟัง กลิ่นหอมของใบไม้ก็เปรียบได้กับกลิ่นหอมอื่นๆ ซึ่งปรากฏในคำภาษาอีสานโบราณเช่น

“ขาขาวๆ นั่งใกล้ๆ มีกลิ่นคาวปลาฮากออกมา ขาลายนั่งอยู่ใกล้กลิ่นหอมของต้นปาล์ม”

แปลว่า ผู้ชายไม่มีรอยสัก ขานั่งใกล้กลิ่นคาวเกือบอ้วก แต่ถ้าผู้ชายสักคน คนจะชอบเหมือนได้กลิ่นใบฉ่ำๆ

ต้นอ่อนนี้เป็นเรื่องธรรมดาเช่นกัน และนำไปใช้ในวัฒนธรรมต่างๆ มากมาย แต่ชุดของอ้อมนี้เป็นเพียงเรื่องเล่าจากใบไม้สีเขียวที่เป็น “เครื่องหอม” ของชาวอีสานโบราณที่เข้าใจธรรมชาติรอบตัวอย่างถ่องแท้ แม้จะจางหายไปแต่ยังไม่หมดไป สอบถามความรู้และภูมิปัญญาเพื่อเสริมธรรมชาติให้เข้ากับไลฟ์สไตล์ของคนรุ่นลูกรุ่นหลาน ยังคงอยู่ในความทรงจำของบรรพบุรุษที่ได้รับการบอกเล่าครั้งแล้วครั้งเล่า

ใบไม้ถ้าอยู่ตามลำพังแทบไม่มีกลิ่นเลย แต่เมื่อสัมผัสกับความร้อน กลิ่นก็จะยิ่งแรงขึ้น เฉกเช่นภูมิปัญญาของคนโบราณ ยิ่งดำเนินต่อไป ยิ่งดังและมีค่ามากขึ้นเท่านั้น

READ MORE  วัดถ้ำวังผาพญานาคราช ความลึกลับที่ยังคงรอการค้นหา | Hulamamas

ขอขอบคุณ คุณยายคงศรี ดวงคำจันทร์ จ.มหาสารคาม

915427

อ้างอิง

พีรศักดิ์ วรสุนทรอถ et al. 2544. ทรัพยากรพืชในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ 16: พืชกระตุ้น. พิมพ์ครั้ง

2. สถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีกรุงเทพมหานคร. อ้างจาก https://en.wikipedia.org/wiki/%E0%B9%80%E0%B8%99%E0%B8%B5%E0%B8%A2%E0%B 8%A1%E0%B8% . AD%E0%B9%89%E0%B8%99 เข้าถึงเมื่อ 2 กรกฎาคม 2020

กลิ่นอุษา ผลกระทบของการเปลี่ยนแปลงวัฒนธรรมอีสานและประเพณีที่มีต่อความหลากหลายของสายพันธุ์

พืช” ในรายงานการประชุม การสูญเสียความหลากหลายของพืชและการเปลี่ยนแปลงทางวัฒนธรรมหรือประเพณีสืบทอด วันศุกร์ที่ 28 มกราคม 2554 ณ โรงแรมมารวยการ์เด้น กรุงเทพฯ หน้า 43-53

#ใบอม #เครองหอมในวฒนธรรมอสาน

ใส่ความเห็น

อีเมลของคุณจะไม่แสดงให้คนอื่นเห็น